Ata mirası ve hatırası olan, anayurtları Anadolu’ya Oğuz boyları göçlerinin içinde getirilen bu ırkı, korumak suretiyle günümüze, doğal safkan olarak ulaşabilmiş olan Ege Bölgesinin, Çanakkale’de Kaz dağları, Bursa’da Uludağ’ın güneyi, Manisa’da Yunt Dağı, İzmir’de Bozdağlar, Aydın’da Beydağı, Denizli ve Muğla’da güneybatı Toroslar ve Egenin doğusunda Afyonkarahisar dahil, İç Anadolu eşiğinin dağlık yörelerinde ve kırsal alanlardaki, Yörük geleneklerinin sürüldüğü tüm yerleşkelerde, Zağarlar dağınık olarak bulunuyorlar.

Zağarları araştırırken, güneyde Akdeniz’den, kuzeyde Marmara’ya, batıda İzmir’den, doğuya Afyon ilinin Bolvadin ilçesine kadar yüz elliden fazla ilçe, belde, köy ve kırsal alanlarda onları, “Avcılık ve Atıcılık” olan derneklerinin başkan ve yöneticilerinin yönlendirmesiyle, dernek üyesi deneyimli avcıların kılavuzluğunda taradım. Bilgi topladım ve Zağarları görüntüledim.

Ege’de Zağarların “arı Zağar” diye anılan, görünüm özelliklerinin tümünü yitirmeden korunduğu; Çanakkale ilinin Edremit, Susurluk, Bigadiç, Manisa ilinin Kula, Selendi, Sarıgöl, Alaşehir, Uşak ilinin Simav, Emet, Tavşanlı, Eşme, Aydın ilinin Nazilli, Denizli ilinin Kale, Tavas, Çal, Çivril, İzmir ilinin Bergama, Kozak, Muğla ilinin Milas, Ortaca, Dalaman, Antalya ilinin Bolvadin, Emirdağ, Çay, Sultandağı, Isparta ilinin Keçiborlu, Uluborlu ilçelerini kırsal alanlarında ve Eğridir, Beyşehir, Burdur gölleri yöresinde rastladım.

Zağarların var oldukları bir diğer bölge de, Antalya ve Hatay illeri arasında yer alan Toros Dağları yaylaların da yer alan Yörük yerleşkeleridir. Onlara Osmanlının Teke, Menteşe, Karaman eyaletlerinin kırsalındaki Yörük geleneğini sürdüğü yerleşkelerde ve kırsal alanlardır. Isparta’nın Eğridir, Beyşehir ve Mersin’in Mut ilçelerinin kırsalında ve Karaman ilinin güney kısmında Zağarların iyi örneklerine dağınık olarak rastlanıyor.

Sonuç olarak; Batı Anadolu (Ege) ve Akdeniz bölgeleri ve Torosların Orta Anadolu’ya bakan irili, ufaklı yörelerindeki tüm Yörük yerleşkelerinde yaşayan insanlarımızın bulunduğu her yerde, Zağarlar dağınık olarak günümüzdeki varlığını sürdürüyor.

Zağar ırkını korumak, günümüzde ulusal kültürümüze ve bize ülkemizi miras bırakan atalarımıza karşı olan borcumuzun bir taksidinin ödenmesi olacaktır.

Müzenin içinde yaşayan tarihi radyoları içtenlikle tanıtan koleksiyoner Derya Manav’dan İzmir Radyo ve Demokrasi Müzesi hakkında bilgi aldık.

Radyonun kısaca tarihinden bahseder misiniz?

Radyo sözcüğü, Latince ışıma anlamındaki Radius sözcüğünden gelir. 1860 yılında Clark Maxwell radyo dalgalarının varlığını keşfeder, 1865 yılında da elektronik olarak üretilen radyo dalgalarının yayılma teorisini kurar. Ardından Alman Fizikçi Heinrich Hertz 1888 yılında Maxwell’in teorisini pratik olarak gerçekleştirir. 1898 yılında ise ilk radyo yayını Marconi’nin bulunduğu gemiden, asistanının bulunduğu karaya doğru yapılır. İlk radyo istasyonu Amerikan ağır sanayinin başkenti Pittsburg’da doğar. Sürekli olmayan yayınların ilki ise I. Dünya Savaşı sırasında Amerikan askerlerine moral olsun diye yapılan müzik yayınlarıdır. Mühendisler bu yayınları sürekli hale getirirler ve ilk radyo istasyonu böylece yayına başlar. 2 Temmuz 1921’de ilk canlı radyo yayını gerçekleşir. Jarsey kentinde yapılan unvanlı bir ağır sıklet boks maçı, Atlantik kıyısındaki 200 noktadan dinlenir. Radyo çabuk yaygınlaşır.

Türkiye’de ilk radyo yayını 1921 yılında, İstanbul’da bir Fransız savaş gemisinden yapılan bir müzik programıdır. Türkiye’de Cumhuriyet’in ilan edildiği yıl, ilk radyo yayını Öğretmen Okulu’nun bodrumunda, davetliler ve basın huzurunda gerçekleşir. 1925’e gelindiğinde ise, “Telsiz Tesisi Hakkında Kanun” adıyla bir yasa çıkarılarak, ülke genelinde bir telsiz şebekesi kurulması öngörülür. Atatürk, okuma yazması olmayan Anadolu Halkına Cumhuriyetin ve devrimlerin anlam ve önemini anlatmada etkili olduğunu bildiği radyodan yararlanmak için gerekli hazırlıkların başlamasını ister. 1926'daki Bakanlar Kurulu'ndan kuruluşuna teşebbüs edilen Telsiz Telefon Türk Anonim Şirketi'nin (TTTAŞ) "Nizamname-i Dahilisi"ni onaylayan bir kararname çıkar. 1927’de ise, Türkiye radyo yayıncılığı açısından resmi olarak ilk radyo yayınları İstanbul'da başlar.

Radyo ve demokrasi birbiriyle son derece yakından ilişkilidir. Çünkü: Radyo yayını ses dalgaları yoluyla bize ulaşır. Ses dalgaları da havanın içinde yol alır. Havanın kamu malı olması nedeniyle radyo, en demokratik araçtır, ya da öyle olması gerekir. Öte yandan, radyo alıcısı ucuz ve kolay olduğu gibi, vericisini kurmak da diğer kitle iletişim araçlarına oranla daha ucuz ve kolaydır. Tüm bu nedenlerle de demokratik bir araç olmaya en uygun araçtır. Başta üçüncü dünya ülkeleri olmak üzere pek çok ülkede radyonun ilk yıllarına bakıldığında eğitim ve bilgilendirme amacının temel işlev olduğu gözlenir.

Radyo, demokratik ve gerçek çoksesliliği sağlayabilecek avantajlara, yeteneğe ve potansiyele sahiptir. Bu nedenlerle demokratik ve çok sesli bir araç olmaya zorunlu olduğu da söylenebilir.

Dünyada ve Türkiye’deki radyo müzeleri hakkında bilgi verir misiniz?

Dünya’da yaklaşık 390 adet radyo müzesi bulunmaktadır. Birkaç iyi örnek den bahsedecek olursak ilk olarak sergileme açısından çağdaş özellikler gösteren Almanya’da yer alan Norddeutsches Radyo Müzesi ve farklı eserlerinde bulunduğu Remseck Radyo Müzesi yer alabilir. Uzakdoğu ülkelerine baktığımızda, Japonya’da bulunan NHK Museum of Broadcasting ( NHK Yayın Müzesi ) geniş bir alanda kurulmuş NHK Televizyonuna ait müze karşımıza çıkar. Zhongshan Radyo Müzesi, Çin ‘de bulunan radyo ve radyo malzemelerinin dışında telsiz, pikap, gramafon gibi birçok objeyi de koleksiyonunda bulunduran bir müzedir.

Dünya genelini incelediğimizde Radyo ve Demokrasi kavramını birlikte kullanan ilk ve tek müze Konak Belediyesi İzmir Radyo ve Demokrasi Müzesi’dir.

Konak Belediyesi İzmir Radyo ve Demokrasi Müzesi’nin tarihçesi hakkında bilgi verir misiniz?

Konak Belediyesi'nin butik müzecilik anlayışının 4. örneği olan İzmir Radyo ve Demokrasi Müzesi, Basmane – Altınpark bölgesinde Asmalı Ev adı ile bilinen ve 1900’lü yılların başına tarihlendirilen tarihi yapı içerisinde ünlü radyo programcılarının ve spikerlerin de katılımı ile 5 Aralık 2013’te kapılarını ziyarete açmıştır.

Müzede hangi dönemden ne tür radyolar sergileniyor?

Müze koleksiyonu yaklaşık 150 radyo, pikaplar, çok sayıda plaklar ve interaktif eserlerden oluşmaktadır. Altı oda ve bir kütüphaneden oluşan İzmir Radyo ve Demokrasi Müzesi, önemli tarihsel olaylara göre kronolojik olarak sıralanmıştır.

Müzede yapılan etkinlikler den bahseder misiniz?

Müzede çocuklara ve yetişkinlere yönelik Radyo tiyatrosu ,Radyo’dan masallar atölyesi,plak kapağı tasarımı çalışmaları uygulanmaktadır. Aynı zamanda yaşam boyu eğitimi amaçlayan müze programları tüm yaş gruplarına göre planlar etkinlikler yılın her ayı programlanarak sunumlar şeklinde yapılmaktadır.

Gezdiğiniz müzeler arasında beğendikleriniz hakkında kısa bilgiler verir misiniz?

Bergama Müzesi, İzmir’in Bergama ilçesinde 1936 yılından beri hizmet veren Kültür Bakanlığı’na bağlı bir arkeoloji ve etnografya müzesidir.

Türkiye’nin ilk kağıt ve kitap sanatları müzesi,E.Ü. bünyesindeki Levanten köşklerinden olan Billian Konutu’nda Ege Üniversitesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı eski binası içinde açıldı. Bilgi ve görselleriyle her eğitim düzeyindeki öğrencilere hitap edecek müzenin alt katında kağıt, üst katında ise kitaplar bulunuyor. Müzede bulunan objelerin tamamına yakını kişi, kurum ve sanatçıların bağışlarından oluşuyor.

Sadberk Hanım Müzesi, Vehbi Koç Vakfı tarafından, 1980 yılında Sarıyer, İstanbul’daki Azeryan yalısında kurula Türkiye’nin ilk özel müzesidir. Müze, Vakfın kurucusu Vehbi Koç’un eşi olan koleksiyoner Sadberk Koç’un adını taşır.

Hisart Müzesi; Müzede Osmanlı dönemine ait (1453-1923) askeri ve etnografik tarihi eserler sergilenmektedir. Ayrıca, ülke tarihimizin eşsiz mirasını ve bu mirasın kayıp halkalarını gün yüzüne çıkarmak amacıyla oluşturulan müze tarihin ilgili dönemlerini betimleyen dioramalarla ve mankenlerle zenginleştirilmiştir.

Yıldız Sarayı Ottomania Yaşayan Savaşan Osmanlı Sergisi Resimleri, Louvre Müzesi, Berlin Yahudi Müzesi, Londra Doğa Tarihi Müzesi.

1920'li yıllara ait çok eski kahve dolabını Boşnak olan anne tarafından akrabamız Nuriye teyzem vermişti. O da artık kullanmadığı için eski eşyalarının bulunduğu yüklüğe kaldırmış. Benim koleksiyonumu görünce "kızım ilgini çeker belki" diyerek bana gösterdi. Nasıl ilgimi çekmez ki harika bir parçaydı benim için. Yıllardır kullanılmadığı için paslanmıştı. Sapı eğrilmişti. İyi bir bakım yaptırmalıydım. Evimde uzun süre paslı ve eğri sapıyla durdu. Geçen ay röportaj için kurumsal antika koleksiyon tedarikçisi Selami Tatlıcıbaşı'nı ziyaret ettim. Röportaj sonrası kahve dolabımdan bahsettim. Bakım için yardımcı olabileceğini söyledi.

Kahve kavurma dolabımın hazır olduğu haberini alınca Selami beyi tekrar ziyarete gittim. Kavurma dolabıma ne kadar güzel bir bakım yapıldığını görmek beni çok memnun etti. Selami beye teşekkür ettim ve kahve kavurma dolabım evimin köşesinde benim için çok değerli bir parça olarak yerini aldı.

Annem ve Nuriye teyzem kahve kavurma dolabını nasıl kullandıklarını şöyle anlatmışlardı:

Kahve dolabı mangalın üstüne yerleştirip, yavaş yavaş döndürülmeye başlayınca mangalın başında toplanır sohbete başlarlarmış. Kahve kavruldukça mis gibi kavrulmuş kahve kokusuyla hem sohbet eder hem kahve kavrulurmuş. Kavrulma işi bittikten sonra, kahve değirmenin de çekme işi başlarmış. Kahve değirmende çekilen tazecik kahveler mutlaka mangal ateşinde pişirilir, afiyetle içilirmiş. Ben evimde kahve kavurmasam da bir kahve serüveni yaşamak için tüm malzemem hazır. Belki önümüzdeki günlerde arkadaşlarımla kahve çekirdeği ile kahve kavurma partisi düzenleriz

Karabağlar’daki dernek binalarında Şizofreni ile ilgili toplumdaki yanlış ön yargıları değiştirmek, toplumu, hasta ve hasta yakınlarını bilgilendirmek amacıyla toplantılar yapan  İzmir Şizofreni Dayanışma Derneği Başkanı Nilgün Durna, ile konuştum…

““Emekli Fen Bilgisi öğretmeniyim. Yirmi yıllık öğretmenlik hayatıma Kırşehir/Kamanda başladım. İzmir’in Tire ilçesinde on dört yıl, Gaziemir ilçesinde iki yıl, Esendere’de bir yıl görev yaptım. Oğlum 13 yaşına geldiğinde şizofreni ile tanıştık. Sanki evimize bomba düştü. Uzun yıllar çaba harcadık. Hasta, hastalığını tek başına yaşamıyor. Ailede onunla birlikte yaşıyor. Sanrıları başladı. Şizofreni tedavi edilen bir hastalık, ancak tedavisi uzun yıllar sürüyor. Tedavi döneminde ailenin rolü çok önemli. İlaçlarını düzenli verdik, davranışlarını dikkatlice izledik, doktorlarına doğru bilgiler verdik. Şimdi 35  yaşında. Çok iyi. 4 yıllık evli. Kendi evinde eşiyle günlük hayatını rahatlıkla sürdürüyor.”

Şizofreni hastalarının ailelerinin derneğe üye olmalarının çok önemli olduğunu söyleyen Nilgün DURNA, şöyle devam ediyor: Hastanın önüne yemek verip dışarıya çıkarmamak önemli değil. Hastanın ve ailenin şizofreniyi öğrenmesi lazım. Onların hayatın içinde yaşam sürmeleri için bu hastalığı öğrenmeleri şart.  Toplumda var olan şizofreniye yönelik "damgalama" eğilimlerine karşı savaşmak toplumdaki damgalama eğiliminin hastaların ve hasta yakınlarının toplumdan uzaklaşmasına ve tedaviyi reddetmesine yol açıyor.”

Hasta ve hasta yakınlarının İzmir şizofreni Dayanışma Derneğine üye olmasını isteyen DURNA, hastalarla koro çalışmaları yapıldığını konser verdiklerini, fotoğraf çekimleri yapılıp sergi açılışını gerçekleştirdiklerini söyledi.

Tarihte Şizofreni hastalığına yakalanan birçok ünlü var. ABD’li caz trompetçisi ve kompozitörü Tom HARRELL, ABD matematikçisi John Forbes NAS, İskoçyalı Futbol oyuncusu (kaleci) Andy GORAM, Modern Fiziğin dehalarından Albert EİNSTEİNS, Ressam Louis WAİN ünlülerden bazıları.

Fakir Baykurt Burdur’un Yeşilova ilçesine bağlı Akçaköy’de dünyaya gelmiş. Annesinin bir dönem yaşadığı evi 1978 yılında inşa ettirip ve kütüphane olması şartıyla Kültür Bakanlığına bağışladı. Daktilosu hala kütüphanede sergilenen Fakir Baykurt, dönem dönem gelir yazılarını bu evde yazardı. 

İlk yıllar öğretmenlerimiz öğrencilerini kütüphaneye getirir etkinlikler yaparlardı. O dönem eğitim veren öğretmenlerimizi saygı ile anıyorum. Hepsi çok iyi öğretmenlerdi. Onların yetiştirdikleri öğrenciler çok başarılı oldular. Artık kütüphaneye ziyaretçi öğrenci getiren öğretmen kalmadı. Yaz dönemi turistler ziyaret ediyor. Biz Akçaköy’lüler ölüm yıldönümünde anma etkinliği düzenledik. Beş yıl kadar bu etkinlikleri düzenledik.

Fakat köy için maliyet çok yüksekti. Daha sonra Fakir Baykurt Kültür ve Sanat Derneği kuruldu. Burdur’da derneğimiz ölüm yıldönümünde “Fakir Baykurt’u Anma Etkinlikleri” düzenlemeye başladı. Her yıl Ekim ayın da anma etkinliklerimiz düzenlenmeye devam ediyor. Bu yıl’da Akçaköy de düzenlenecek etkinliğimize tüm halkımız davetlidir."

Fakir Baykurt kimdir?

Öyküsünü kendi ağzından okuyalım; Taşların, dikenlerin arasından çıkıp gelmiş bir yazarım ben. Yüzyıllarca karanlıkta bırakılmış, bile bile yoksullaştırılmış, boş verilmiş. Bakımsız bırakılmış, köylerin birinden. 

Burdur’a bağlı Yeşilova ilçesinin Akçaköyü’nde. 1929 yılında, arpalar biçilirken doğdum. Altı çocuklu, az topraklı bir köylü ailesinin yukardan ikinci çocuğuyum. Anam babam okuma yazma bilmiyordu. 

Babam Kara Veli Yemen’de, seferberlikte askerlik etmiş; yaralanmış, tutsak olmuş. Az toprakla çiftçilik yeterli iş olmadığı için bunun yanı sıra köy bakkallığı, değirmencilik yapmış. Akıllı olduğumu söylerdi babam; “Mutlaka okutacağım bunu!” der, okşardı. Adım Tahir’di.
Köylülerim eskiden Aydın, İzmir yanlarına pamuk çapasına, incir, zeytin ve kanal işçiliğine inerdi. Kimisi biraz para kazanır geri döner, kimisi kalır, oralara yerleşirdi. 1938’de babam kağnıdan düşüp öldü. 

İlkokulda öğrenciydim. Nazilli’nin Burhaniye köyüne yerleşen dayım beni yanına götürdü. “Okuturum, bakarım” diyordu. Bir eşek, bir balta dayımla Buldan dağlarından kaçak kereste indirdik. Dağlarda yollarda kavrulup gidiyordum. Zor bir yaşamdı bu. Üç yıl dayandım, üç yıl okuldan ayrı kaldım. 

Dayımı ikinci kez askere aldılar. 1941’di sanıyorum; bende trene binip kaçarak köyümüzün yolunu tuttum. Okuldan ayrıldığım için öğretmen anamı mahkemeye vermiş. Yalvar yakar olduk. Araya hatırlı komşular koyduk. Zorbela yumuşadı. Ama dördüncü sınıfa alacakken üçe aldı. 
Bir yandan köyün sığırını gütmeye, bir yandan yarım bıraktığım ilkokulu bitirmeye çalışıyordum. Babam ölünce anam altı çocukla kaldı. Anlatılmaz derecede kimsesiz ve yoksuluz. Anam Karaaliler’in Elif kol kanat gerdi. 

Köyün sığırını güdüp mal başına birer teneke topraklı buğday alıyoruz. Bunları anamla, kardeşlerimle kır tarlalarımızdan devşirdiğimiz tahıla ekleyip bahara çıkacağız. Giysi için para yok, yama yama üstüne vuracağız. Doktor için, ilaç için para hiç yok, kendi kendimize iyi olacağız.
Çalıştığım ve dolaştığım köylerde eli kalem tutan tek insandım. İnsanları tanıdıkça, sorunlarını, sıkıntılarını öğrendikçe, ben yazmazsam kim yazar diye düşünürdüm. Yüzyıllar öncesinde olduğu gibi yaşamları toza karışıp gidecek. Buna vicdanım razı olmuyordu. Oturup öykü biçiminde yazar, iyileştirmek için durmadan düzeltir, işlerdim. 

Düzyazı türleri için öykü, benim yazarlığıma disiplin getirdi. Onun bir oturuşta yazılmak, bir oturuşta okunmak gibi özelliği vardır. Bir oturuşta yazarsın da, bir ele alışta okutamazsın. 

Bir yazar olarak neyi anlattımsa, halkın çıkarlarına uygun olarak anlatmaya dikkat ettim. Yurdun ve ulusun yararlarını hiçbir zaman gözardı etmedim. Halkın sorunlarının çözülmesine, onun daha iyi, güzel ve ileri bir yaşama geçmesine kalemimle yardımcı olmak istedim. 
Onun dilini kendi dilime süt yaptım. Küçüklüğümden beri bu sütü içip beslendiğim için kitaplarımı hep bu dille yazdım. Benden ve yazdıklarımdan yalnızca halk düşmanları hoşlanmadı. Kalemimi her zaman halktan yana kullandığım için bu kimselerin hışmına uğradım. Karalandım, suçlandım. Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlarmış. Ama onuncu köy’ler de var. Cezaevlerine düştüm, uzun uzun yargılandım; hepsinin sonunda beraat ettim.

Burdur’a yolu düşenler Fakir Baykurt’un köyü Akçaköyü ziyaret etmeden dönmeyin. Köy meydanında köylüler tarafından ilgi ile karşılanıyorsunuz. Dostluk çaylarınızı yudumlarken Fakir Baykurt’tan, Elif nineden, Yılanların Öcü filminin çekimlerinden ve oyuncularından söz ederken çok keyif alacaksınız.